С.Нарангэрэл: АЯНГА УДГАНЫ ТОЛГОЙ ОНГОДЫН ХОЁР НЬ БУЮУ МОНГОЛЧУУДТАЙ ХОЛБООТОЙ ДЭЛХИЙН ТҮҮХ

1.ТӨМӨР ХААН. Доголон Төмөр хааны тухай бидний мэдэх зүйл бол бас л дайн дажин, аллага хядлага, эзлэн түрэмгийлэгч, эвдлэн сүйтгэгч... Гэтэл энэ агуу өвөг дээдэс маань хэн байж вэ?

Тэрээр өнөөдөр гэхэд л Аянга Удганы нэг онгод болж 675 жилийн дараа эх нутагтаа хий бие, хийсгэлэн дүрээрээ  бууж иржээ.

Аянга Удган өөрийн тэмдэглэлдээ “...Төмөр хааны сүнс анх өргөөндөө морилоход маш инээдтэй юм болж билээ. Би суучихсан бөөлж байхад нэг хүн орж ирээд гадаадаар ярив. Би огт ойлгоогүй ч “Монгорү” гэх үгийг хэд хэлэхийг л тогтоов. Тэр орж ирээд гэрийн тооныг харан гайхаж, өргөөг нэг бүрчлэн хараад ихэд орь дуу тавин уйлсан. Тэр үед би гэрэлтэй бөөлдөггүй, босоод удаагүй байсан ч тэрээр гэрийг харж уйлаад бас маш их сэтгэл нь хөдөлж баярлан арай гэж уйлж дуусаад “Гэр, гэр, гэр, гал, гал ямар сайхан юм бэ” гээд “Би хаана байна?” гэхэд Бяцхан түшээ: “Та Улаанбаатарын Гачууртад байна” гэхэд. Ихэд гайхан “Ямар улс юм бэ?” гэлээ. “Монгол” гэхэд бас дахиад л баахан уйллаа. “Би Монголдоо ирчихэж” гээд ихэд баярлалаа.  ...Тэр ямар ч гэсэн тэр зүгийнхээ дуу, хуур, бүжгэнд маш дуртай. Сэтгэл нь уярч бас Үлэгбек хүүтэйгээ ижил тэр эрээлж мяраалсан барилга байшиндаа жигтэйхэн дуртай юм байна лээ. Тэр барилгуудын зургийг анхааралтай харан “Бүгд учир утгатай нууцтай, энэ бөөрөнхий орой чинь гэр шүү дээ” гэж байсан.” гэж бичсэн  бий.

Read more »

Share

Posted in: Нарангэрэл

Нарангэрэл: АМЬД СУДАРЫН ТУХАЙ

Эрхэмсэг Аугуу Тэнгэр Удган минь ээ, Чингис Монгол Бүлхэмийн Эрхэмсэг ноёд хатагтай нар аа, Та нарынхаа энэ гарагийн амар амгаланг айлтган мэндчилье ээ.

Бүлхэмийн гишүүн Эрхэм Урианхайн Ганхуягийн “Нарангэрэл ээ. Энэ сэтгэгдлээ тусад нь багцлаад сайхан бичээд,шинээр оруулчих.Хамгийн дээр write post гэдэгт биччих” гэсэн хүсэлтийн дагуу би нэгэн зүйлийг оруулахаар боллоо. Уг нь би 2011 он гараад нэгэн багахан ном бичиж эхэлсэн юмаа. Аянга Удган энэ талаар товч мэдээлэлтэй байгаа. Тэгээд Сорхагтани бэхи хатны талаар, Амьд Ам Судрын талаар өөрийн номондоо тусгасан хэсгээс энд тавихаар шийдлээ. Гэхдээ Чингис хаанаа Аянга Удганд буусныг мэдээгүй байсан болохоор жаахан тийм байж магад, яг л яаж бичсэнээр нь орууллаа. Мэдээж номны маань төгсгөл Аугуу Аянга Удганы тухай, Чингис хаан маань хий бие, хийсгэлэн дүрээрээ, амьдаараа  Монголдоо бууж, эргэж ирсэн тухай, 1000 Онгодын Чуулганы тухай байх болноо.

Read more »

Share

Posted in: Алтан аялгууны тайлал,Алтан аялгууны тухай,Нарангэрэл

"ХИЛИН ГАЛЗУУ БААТАР" тууль

Бэлтгэж оруулсан: Нарангэрэл

Бултаараа амар амгалан уу?

Та бүхэндээ би нэгэн уралдаан зарлаж байгаа юмаа. Хамгийн тэргүүний оролцож, оюун ухаанаараа шалгарсан нэг эрхэмд шагнал хүртээнээ. 

Чингис хаан дээдэс маань өөрийн айлтгалдаа:

"...Хууль засаг хэрэгтэй

Хурц ухаан шаардлагатай болж

Билгийн мэлмий дутагдаж

Бичгийн соёл устжээ...

...Залхуугаараа заяагаа мануулж

Мангуугаараа магнайгаа чимжээ... гээд

...Дээдийн дээд өвгөд чинь

Дэмий та нарыгаа орхиогүй

Учир бүхний учгийг

Нууц бүхний тайллыг

Арга билгийн нууцыг

Амьдрах ухааны аргыг

...Сонсохоо байсан туульд чинь

Хаагаад хаясан сударт чинь

...Үнэмшихээ байсан үлгэрт чинь

Үлдээж орхисон байгаа.

...Ухаан муут нь ойлгохгүй ч 

Уран цэцэн нь ухаарна

Мулгуу эргүү нь шоолох ч

Мэлмий оюунтан нь мэднэ...

...Сэц мэргэнээ сорьж

Оюун ухаанаа хурцалцгаа" гэсэн билээ.

Ингээд Та нартаа Монголын гайхамшигт туульсын нэг "ХИЛИН ГАЛЗУУ БААТАР" туулийг бэлтгэн хүргэж байнаа. Билэг ухаанаа сийлж тайлаарай. Бүүр багадаа гэхэд уншаад мэдэхгүй үгнийхээ тоог гаргаарай.

Read more »

Share

Posted in: Монгол ардын туульс,Нарангэрэл